Dù thế nào đi nữa, đừng nói với thủ môn số một của Cape Verde, Josimar Dias – hay còn được biết đến với biệt danh Vozinha – rằng giấc mơ của anh là điều không thể thành hiện thực.

(Lược dịch từ bài “Vozinha: Now is the time for Cabo Verde” của FIFA vào tháng 6/2024)

Dĩ nhiên, mọi đội tuyển quốc gia khi bước vào vòng loại khu vực châu Phi của World Cup đều nuôi hy vọng đi đến đích cuối cùng. Nhưng cũng dễ hiểu khi những tên tuổi giàu truyền thống của bóng đá “lục địa đen” luôn được xem là ứng viên sáng giá nhất cho tấm vé đến ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh năm 2026, nhờ bề dày thành tích và vị thế được xây dựng qua nhiều thập kỷ.

Vozinha, người vừa bước sang tuổi 38 và đã có gần 12 năm khoác áo đội tuyển Cape Verde, hiểu điều đó hơn bất kỳ ai. Hành trình vượt qua biết bao nghịch cảnh để gây dựng nên một sự nghiệp đáng tự hào đã dạy anh một bài học quý giá: đừng bao giờ giới hạn giấc mơ chỉ vì người khác cho rằng nó quá xa vời. Chính vì thế, anh hoàn toàn tin tưởng khi khẳng định với FIFA: “Đây là thời điểm của Những chú Cá mập xanh”.

Hành trình vượt khó của Vozinha

Dù rơi vào một bảng đấu đầy thử thách cùng các đối thủ Angola, Libya và ông lớn của bóng đá châu Phi là Cameroon, hành trình dài để vươn tới đẳng cấp của một thủ môn hàng đầu đã mang lại cho Vozinha niềm tin để mơ những điều lớn lao. Nếu bản thân anh có thể đi đến đỉnh cao dù phải không ngừng bơi ngược dòng, thì tại sao đội tuyển quốc gia của anh lại không thể làm điều tương tự?

“Đó là giấc mơ từ khi tôi còn là một đứa trẻ” – Vozinha chia sẻ với FIFA. – “Nhưng như chúng ta đều biết, ở bất kỳ nơi nào trên thế giới, trở thành cầu thủ chuyên nghiệp đều là điều vô cùng khó khăn. Điều đó càng khó hơn gấp bội khi bạn sống trên một hòn đảo ở châu Phi”.

Cape Verde là một quần đảo nằm cách bờ biển phía tây châu Phi gần 600km và sử dụng tiếng Bồ Đào Nha làm ngôn ngữ chính thức. Ngay cả vị trí địa lý ấy cũng đã là một trở ngại không nhỏ. Và tại quê nhà Mindelo, Vozinha còn phải vượt qua nhiều thử thách hơn thế.

“Tôi từng là một trong những thủ môn xuất sắc nhất trên đảo của mình. Nhưng khi còn nhỏ, tôi khá thấp bé. Dù chơi tốt nhất, tôi vẫn không được các tuyển trạch viên để mắt chỉ vì chiều cao. Qua từng năm, tôi chứng kiến rất nhiều cầu thủ rời đảo São Vicente để tìm kiếm cơ hội, chủ yếu là sang Bồ Đào Nha bởi chúng tôi từng là thuộc địa của họ. Càng chứng kiến điều đó, khát khao và hy vọng trong tôi càng lớn dần”.

Và rồi chính Vozinha cũng trưởng thành theo cách tương tự. Như để đáp lại sự thiếu tin tưởng của những tuyển trạch viên năm nào, cậu thiếu niên thấp bé ấy bất ngờ trải qua một giai đoạn phát triển thể chất vượt bậc.

“Tôi thực sự chỉ bắt đầu cao lên khi khoảng 16-17 tuổi. Sau đó tôi còn tiếp tục phát triển thêm. Bây giờ, tôi cao 1m90” – anh kể.

Khi thể hình cuối cùng đã bắt kịp tài năng, việc không được đào tạo trong một hệ thống bóng đá bài bản cũng không ngăn cản Vozinha thực hiện giấc mơ xuất ngoại. Hiện anh khoác áo CLB AS Trencin của Slovakia, đồng thời từng thi đấu tại Angola, Bồ Đào Nha, Moldova và đảo Síp.

“Chúng tôi có các đội trẻ, nhưng không có học viện bóng đá đúng nghĩa” – Vozinha chia sẻ – “Thành thật mà nói, tôi hài lòng với sự nghiệp mình đã có. Nhưng tôi biết bản thân đủ khả năng và chất lượng để thi đấu ở những giải đấu lớn hơn nhiều”.

“Ở Cape Verde, có rất nhiều thủ môn giỏi, nhưng phần lớn đều phát triển dựa trên năng khiếu tự nhiên. Chúng tôi không có một HLV đúng nghĩa. Với vị trí thủ môn, thành bại đôi khi nằm ở những chi tiết rất nhỏ”.

Tại sao lại là “Vozinha”?

Trước khi vụt lớn về chiều cao, cậu bé Josimar đã nổi tiếng khắp khu phố với biệt danh “Vozinha” – trong tiếng Bồ Đào Nha có nghĩa là “Bà ngoại”. Và đằng sau cái tên đặc biệt ấy là một câu chuyện rất riêng.

“Biệt danh đó xuất phát từ ông bà của tôi”, anh kể tiếp. “Tôi chưa từng sống cùng cha mẹ. Khi tôi ra đời, bố đang thực hiện nghĩa vụ quân sự, còn mẹ luôn phải đi làm. Vì thế tôi lớn lên trong vòng tay của ông bà”.

“Ở khu tôi sống, những đứa trẻ khác đều lớn tuổi hơn. Tôi lúc nào cũng đá bóng ngoài đường với họ và thường xuyên bị họ phạm lỗi, va chạm. Một phần vì tôi chơi chân khá tốt, một phần vì chúng tôi rất hiếu thắng và bướng bỉnh, cực kỳ ghét thua cuộc”.

“Tôi thường bị bắt nạt trên sân. Mỗi khi không thể đáp trả, tôi lại tức tối chạy về nhà, mặt mày hằm hằm. Đám bạn vì thế hay trêu chọc tôi rằng ‘suốt ngày chỉ biết mách ông bà’. Và cái biệt danh ấy cứ thế theo tôi cho đến tận bây giờ”.

Biệt danh ấy vốn không được định sẵn sẽ theo anh ra khỏi Cape Verde. Khi đặt chân đến CLB Progresso của Angola trong chuyến xuất ngoại đầu tiên, thủ thành này từng muốn sử dụng tên thật của mình là Josimar.

“Ở Cape Verde, chẳng ai gọi tôi là Josimar cả. Thời đó, tôi không thích biệt danh của mình, thậm chí còn thấy rất khó chịu. Nhưng khi đến Angola, đội bóng đã có một thủ môn khác tên Josimar. Tôi tự nhủ mình sẽ không đời nào mặc áo với dòng chữ ‘Josimar II’. Ở quê nhà, ai cũng biết tôi là Vozinha. Thế là tôi quyết định dùng cái tên đó”.

Trớ trêu thay, ngay cả cái tên Josimar cũng không phải lựa chọn đầu tiên của cha anh. Là một người hâm mộ bóng đá cuồng nhiệt, ông từng muốn đặt tên con trai là Valdano, theo họ huyền thoại người Argentina và Real Madrid – Jorge Valdano. Tuy nhiên, đề xuất ấy không được cơ quan hộ tịch Cape Verde chấp thuận.

Cuối cùng, ông chọn cái tên Josimar, lấy cảm hứng từ hậu vệ phải của tuyển Brazil tại World Cup 1986 – người đã trở thành một hiện tượng được người hâm mộ yêu mến nhờ những màn trình diễn ấn tượng trên đất Mexico.

Người giữ lửa ở đội tuyển Cape Verde

Giờ đây, khi đã trở thành một trong những cựu binh của đội tuyển quốc gia, Vozinha là nhân chứng sống cho quá trình đổi mới không ngừng của bóng đá Cape Verde.

Quốc gia châu Phi này là một trường hợp khá đặc biệt khi số người Cape Verde sinh sống ở nước ngoài còn đông hơn dân số đang sinh sống trên lãnh thổ quê hương. Dù là một thực tế khá khác thường, chính cộng đồng kiều dân đông đảo ấy theo thời gian lại trở thành nguồn lực quý giá, giúp HLV Bubista có thêm nhiều lựa chọn để xây dựng đội tuyển quốc gia.

Trên thực tế, đội tuyển Cape Verde hiện là sự kết hợp của những cầu thủ sinh ra tại nhiều đất nước khác nhau ở châu Âu, chứ không chỉ riêng Bồ Đào Nha. Dẫu vậy, điều đáng chú ý là họ vẫn duy trì được sự gắn kết đáng kinh ngạc trong phòng thay đồ.

“Tôi nghĩ đó chính là vũ khí lớn nhất của chúng tôi” – Vozinha thừa nhận. “Ngay từ những ngày đầu tiên và cho đến tận bây giờ, mỗi khi có một cầu thủ mới lên tuyển, chúng tôi có cảm giác như cậu ấy đã ở đây từ nhiều năm rồi vậy. Chúng tôi thậm chí còn đùa về điều đó. Một người mới có thể bước vào đội và không hề cảm thấy e dè trước bất kỳ ai, bởi cậu ấy thấy mình như đang ở nhà. Mỗi người có thể sinh ra tại Cape Verde hoặc là con em người dân Cape Verde đang sinh sống ở châu Âu, nhưng chúng tôi chưa bao giờ đánh mất sự kết nối với cộng đồng của mình”.

Vozinha lấy trường hợp của Steven Moreira làm ví dụ:

“Hãy nhìn Steven Moreira. Cậu ấy đang thi đấu tại Mỹ cho Columbus Crew, từng được gọi vào các đội tuyển trẻ của Pháp. Steven lên tuyển Cape Verde lần đầu trong trận giao hữu với đối thủ Algeria, rồi sau đó cùng chúng tôi tham dự AFCON. Cậu ấy hòa nhập nhanh đến mức cứ như đã gắn bó với đội tuyển suốt mười năm vậy. Điều đó khiến chúng tôi rất tự hào”.

“Nếu một ngày nào đó không còn ở đây nữa, chúng tôi biết những giá trị ấy vẫn sẽ được truyền lại cho thế hệ sau. Bởi chính chúng tôi cũng được thừa hưởng những giá trị đó từ những ngày đầu tiên khoác áo đội tuyển”.

Cúp bóng đá châu Phi (AFCON) gần nhất là minh chứng cho thấy “Những chú Cá mập xanh” giờ đây không còn hài lòng với những mục tiêu khiêm tốn. Việc dừng bước ở tứ kết chưa khiến Vozinha và các đồng đội cảm thấy thỏa mãn.

“Ngay từ ngày đầu tiên tập trung, chúng tôi đã hướng đến những điều lớn lao hơn rất nhiều”, anh tiết lộ. “Từ bên ngoài, hành trình của chúng tôi có thể bị xem là một bất ngờ. Nhưng với những người trong cuộc, kết quả đó vẫn chưa đủ”.

“Ngay trong ngày đầu tiên gặp nhau và ôm chầm lấy nhau, tôi có một cảm giác đặc biệt lan tỏa khắp đội. Thật khó để diễn tả bằng lời. Chúng tôi chỉ đơn giản biết rằng mình có thể đánh bại bất kỳ đối thủ nào”.

Thất bại trước tuyển Nam Phi trên chấm luân lưu ở tứ kết AFCON 2023 là một đòn giáng mạnh vào tinh thần của Vozinha và các đồng đội. Nỗi thất vọng ấy lớn đến mức trong vài ngày sau trận đấu, thủ thành kỳ cựu này đã nghiêm túc cân nhắc việc chia tay đội tuyển quốc gia.

Tuy nhiên, sau khi được các đồng đội thuyết phục ở lại, Vozinha quyết định tiếp tục hành trình cùng Cape Verde. Hiện tại, toàn bộ sự tập trung của anh đều hướng đến mục tiêu đưa đội tuyển mang theo sự tự tin từ chiến dịch AFCON vào vòng loại World Cup, nơi họ phải đối mặt với bảng đấu đầy thử thách và những cuộc chạm trán quan trọng với Cameroon cùng Libya.

“Một vài đồng đội đã tìm đến nói chuyện với tôi. Tất cả chúng tôi đều chung một mục tiêu là giành vé dự World Cup và toàn đội sẽ chiến đấu hết mình để biến điều đó thành hiện thực. Tôi nghĩ mình nên tiếp tục gắn bó với đội tuyển ít nhất cho đến thời điểm đó”.

“Đó là mục tiêu của chúng tôi. Cả đội đều hiểu rằng mọi thứ sẽ không hề dễ dàng, nhưng tôi tin rằng bây giờ chính là thời điểm thích hợp”.

“Chúng tôi hướng đến trọn vẹn sáu điểm trong các trận gặp Cameroon và Libya. Cape Verde sẽ đối đầu sòng phẳng với họ. Chúng tôi luôn tôn trọng mọi đối thủ, nhưng đồng thời cũng rất hiểu nhau với tư cách một tập thể”.

“Nếu có thể tái hiện tinh thần đoàn kết và tình anh em mà chúng tôi đã thể hiện tại AFCON, đội tuyển này hoàn toàn có thể tiến rất xa. Và tôi tin rằng chúng tôi sẽ giành quyền tham dự World Cup”.